Selecties

Pijn en ontsteking, osteo-articulaire aandoeningen

• Acute en chronische* nociceptieve pijn (artrose inbegrepen): eerste stap.
• Koorts: eerste keuze.

* Bij patiënten met chronische pijn kunnen bepaalde pijnstillers terugbetaald worden via hoofdstuk IV (a priori controle, categorie b, levenslang geldig), zie Folia januari 2022.

Motivatie

• Bij oudere patiënten blijft paracetamol de eerste keuze in de initiële behandeling van zowel koorts als acute pijn en chronische nociceptieve pijn , zelfs bij pijn geassocieerd met artrose.
• De werkzaamheid van paracetamol bij deze indicaties is aangetoond (hoewel het bewijs soms zwak is), maar gegevens bij patiënten van 75 jaar en ouder zijn schaars.Het veiligheidsprofiel van paracetamol is gunstiger dan dat van NSAID's en opioïden.
• Bovendien is er veel ervaring met het gebruik van dit geneesmiddel, dat verkrijgbaar is in verschillende toedieningsvormen (tabletten, siroop, bruistabletten of oplosbare tabletten, etc.) tegen relatief lage kosten.
• Bij oudere patiënten, net als bij andere chronische pijnpatiënten, is medicamenteuze behandeling slechts één aspect van de algehele pijnbestrijding en moet deze geïntegreerd worden in een multidisciplinaire aanpak.

Dosering

• Gewicht <50 kg, chronische ondervoeding en de aanwezigheid van lever- of nierinsufficiëntie zijn risicofactoren die des te vaker voorkomen bij oudere patiënten en die een aanpassing van de dosering rechtvaardigen.
• Toedieningsweg: bij voorkeur oraal.
• De maximale dagelijkse dosis varieert afhankelijk van de duur en de aard van de pijn evanals het profiel van de patiënt (aanwezigheid van risicofactoren):
  • In afwezigheid van risicofactoren: per os 500 mg à 1 g, tot 4 x p.d. (max. 4 g p.d.).
  • Bij chronisch gebruik men raadt aan bij ouderen sowieso een dosis van 3 g per dag niet te overschrijden.
  • Indien nodig (in geval van ernstige pijn ) is het mogelijk om de maximale dagdosis te verhogen tot 4 g gedurende enkele dagen (maximum 4 weken).
  • In aanwezigheid van risicofactoren:
    • indien ≥ 50 kg: per os: max. 3 g p.d.
    • indien < 50 kg: per os: max. 2 g p.d.

In geval van nierfalen

• In geval van nierinsufficiëntie moet de dosis worden verminderd en moet een langer doseringsinterval van 6 à 8 u worden gerespecteerd [zie Folia februari 2018].

Delen en pletten

• Delen: zie de farmaceutische vormen vermeld in het GGR naast de specialiteit (paracetamol). Zie ook Intro 2.11.7 De toedieningswegen en farmaceutische vormen voor meer informatie over de gebruikte termen.
• Pletten: zie Intro 2.11.12. Pletten van een geneesmiddel. Zie ook Pletfiches (voer de naam van de molecule in de zoekbalk in).

Bijzondere voorzorgen

• De drempel voor levertoxiciteit is verlaagd bij volgende risicopatiënten: kinderen, zeer magere volwassenen (< 50 kg), hoogbejaarde personen en patiënten met alcoholafhankelijkheid, chronisch ondervoede patiënten, patiënten die langdurig vasten en patiënten met lever- of nierinsufficiëntie [zie Folia april 2011].
• In geval van leverlijden (leverinsufficiëntie, chronisch alcoholgebruik) moet de maximale dagelijkse dosis beperkt worden tot 3 g per dag (tot 2 g bij patiënten < 50 kg). Bij personen met acute leverinsufficiëntie is paracetamol te mijden.
• In geval van nierinsufficiëntie moet de dosis worden verminderd en moet een langer doseringsinterval van 6 à 8 u worden gerespecteerd [zie Folia februari 2018].
• Het is belangrijk om patiënten met pijn te vragen naar de reeds ingenomen hoeveelheid paracetamol, ook in over the counter (OTC) en zowel in mono- als combinatiepreparaten.
• Patiënten met tandpijn blijken een belangrijke risicogroep te zijn voor accidentele paracetamolintoxicatie [zie Folia februari 2018].
• De resorptie van paracetamol vanuit suppositoria is wisselend; orale toediening is te verkiezen, ook bij zuigelingen.
• Orodispergeerbare tabletten bieden geen klinisch significante voordelen in termen van snelheid van werking of doeltreffendheid.
• De preparaten op basis van paracetamol met gereguleerde afgifte zijn in 2018 uit de markt genomen omwille van de risico’s bij overdosering [zie Folia februari 2018].
• Het natriumgehalte in bruispreparaten (tabletten, poeders, granulaten) kan problemen geven bij patiënten op zoutarm dieet. Een recente observationele studie geeft een signaal van verhoogd hartlijden en sterfte bij chronisch gebruik van geneesmiddelen met hoog natriumgehalte [zie Folia mei 2023].
• Voorzichtigheid bij G6PD-deficiëntie wegens beperkt risico van hemolytische anemie (zie Inl.6.2.11. Hemolyse door glucose-6-fosfaat-dehydrogenase (G6PD)-deficiëntie).

Ongewenste effecten

• Zelden irritatie van de gastro-intestinale tractus, wat een voordeel is ten opzichte van de NSAID’s.
• Bij overdosering: hepatotoxiciteit met icterus en soms fatale necrose, dikwijls pas 24 à 48 uur na massale ingestie. Omwille van het initieel vaak asymptomatische verloop van een intoxicatie met paracetamol vergt elk vermoeden van overdosering een dringende ziekenhuisopname. Bij volwassenen zijn problemen te verwachten vanaf een inname van 10 g. Bij bestaan van risicofactoren kan reeds toxiciteit worden gezien vanaf lagere hoeveelheden, zelfs bij chronisch gebruik van de gebruikelijke maximale dagdosis (4 g) (zie rubriek “Bijzondere voorzorgen”). Bij kinderen kan hepatotoxiciteit optreden vanaf 150 mg/kg. Indien uit meting van de plasmaconcentratie van paracetamol blijkt dat het gevaar op hepatotoxiciteit reëel is, wordt ter preventie zo vlug mogelijk intraveneus acetylcysteïne gegeven (zie Inl.7.1. Geneesmiddelenintoxicaties en 20.1.1.7. Acetylcysteïne bij paracetamolintoxicatie).
• Er zijn geen argumenten voor een causaal verband tussen het gebruik van paracetamol op jonge leeftijd en het risico van astma en wheezing, in tegenstelling tot wat gesuggereerd werd in observationeel onderzoek.
• Hemolyse bij patiënten met glucose-6-fosfaat-dehydrogenase (G6PD)-deficiëntie (zeldzaam, zie Inl.6.2.11. Hemolyse door glucose-6-fosfaat-dehydrogenase (G6PD)-deficiëntie).

Contra-indicaties

• Ernstige nierinsufficiëntie, ernstige leverinsufficiëntie (SKP, maar paracetamol wordt op de website “geneesmiddelenbijlevercirrose.nl”als “veilig” bij levercirrose beoordeeld).

Prijstabel